Blackout – zjawisko, którego nie unikniemy?
Blackout – zjawisko, którego nie unikniemy…
Jak się przygotować do awarii prądu na skalę masową?
Pewnego zimowego dnia w całej Europie następuje przerwa w dostawie prądu. Ludziom zaczyna brakować: wody, jedzenia, ogrzewania, leków, pieniędzy… Nie działają telefony, bankomaty, środki komunikacji, stacje benzynowe, sklepy, szpitale. Wystarcza zaledwie kilka dni, aby zapanował chaos na niespotykaną dotąd skalę. Nietrudno sobie to wyobrazić po przeczytaniu naukowego thrillera autorstwa Marca Elsberga – „Blackout”. Książka precyzyjnie przedstawia czarny scenariusz zdarzeń wynikający z powszechnego braku prądu. Czy to tylko literacka fikcja czy może całkiem realna w naszej rzeczywistości groźba? Być może czas wziąć przykład z preppersów i przygotować się na taką ewentualność…
Jak pokazuje historia, blackout – brak dostawy prądu na szeroką skalę, już się zdarzał – i to wcale nie w sensacyjnej literaturze. Trzy największe do tej pory awarie prądu na świecie miały miejsce w Indiach. Podczas najpotężniejszej z nich, w 2012 roku, dostęp do zasilania na wiele godzin straciło 620 milionów osób, co stanowi aż 9% populacji światowej. Kraj był w dużej mierze sparaliżowany: przestały jeździć pociągi, bo wysiadła trakcja elektryczna, zakorkowały się drogi, ponieważ nie działała sygnalizacja świetlna, wiele osób było uwięzionych w windach, odwoływano zabiegi medyczne, wstrzymano prace dużych firm, a blackout ten był i tak stosunkowo krótki, nie liczono go przecież w dniach czy tygodniach. Zjawisko, o którym tu mowa, nie należy do kategorii „teorie spiskowe”. To się wydarzyło i może zdarzyć się znowu…
Co to jest blackout?
Blackout to nagła i poważna przerwa w dostawie energii elektrycznej, która prowadzi do całkowitego zaniku zasilania w danym obszarze. Tego rodzaju awaria może objąć nie tylko domy, lecz również kluczową infrastrukturę, taką jak transport, łączność czy placówki użyteczności publicznej – i wówczas różni się od krótkich, lokalnych awarii. W energetyce blackout definiuje się jako nagłą, całkowitą przerwę w dostawie prądu na dużym obszarze, która wiąże się z wyłączeniem urządzeń elektrycznych oraz usług bazujących na energii elektrycznej[1].
Co się dzieje w czasie blackoutu?
W przypadku blackoutu w zaledwie kilka dni wszystko może pogrążyć się w chaosie. Zaczyna brakować jedzenia, bo zapasy żywności (i te w domach, i te w magazynach) psują się bez lodówek. Pojawia się problem z wodą – nie funkcjonują wodociągi i oczyszczalnie. Nie można nic kupić bez gotówki, a bankomaty nie działają. Trudno się komunikować i zdobywać informacje: sieci komórkowe są niedostępne, sprzęt elektroniczny potrzebuje prądu, którego nie ma, pewna część Internetu przestaje być w ogóle dostępna. Nie można wezwać pogotowia czy straży pożarnej w razie nagłej potrzeby. Nie ma należytej opieki medycznej w szpitalu, bo placówka bez energii elektrycznej działa w mocno ograniczony sposób.
Coraz mniej możliwe staje się przemieszczane: środki komunikacji wymagające prądu stoją, a w tych na benzynę kończy się zapas paliwa. Nie jeżdżą pociągi, nie latają samoloty, nie ma metra. Wszystko jest sparaliżowane – miasta przestają funkcjonować, ludzie nie chodzą do pracy, produkcja stoi, nie ma dostaw, wywozu śmieci, praktycznie żadne usługi nie są dostępne. Na ulicach po zmroku jest całkowicie ciemno i z czasem bardziej niebezpiecznie. Zaczynają się rozboje i grabieże. Zmieniają się priorytety, przestają obowiązywać reguły.
Dlaczego nie ma prądu w czasie blackoutu?
Co może do tego wszystkiego doprowadzić, czyli jakie są przyczyny blackoutów? Powodów chwilowego braku prądu może być wiele. Jeśli natomiast brać pod uwagę poważniejsze i dłuższe awarie prądu, zakłada się, iż mogą one być:
- wynikiem zamierzonych działań terrorystycznych (cyberatak i/lub fizyczne zniszczenia urządzeń energetycznych)
- skutkiem ubocznym wzmożonej aktywności Słońca i burz magnetycznych, które wpływają na elektryczność na Ziemi
- efektem zmian klimatycznych przyczyniających się do zwiększania zapotrzebowania na prąd i przeciążania sieci energetycznych
- ale przede wszystkim konsekwencją bazowania na przestarzałej infrastrukturze i braku dywersyfikacji źródeł energii, czyli między innymi niedostatecznego wykorzystywania potencjału OZE
Jak się zabezpieczyć na wypadek blackoutu?
Blackout należy poważnie brać pod uwagę i uwzględnić ewentualne przerwy w dostawie prądu w działaniach zabezpieczających prowadzonych na różnych poziomach – w skali świata, UE, kraju, miasta, firmy i pojedynczego domostwa.
Blackout – zabezpieczenia na dużą skalę
To, co obecnie wydaje się najważniejsze, to modernizacja przestarzałych sieci energetycznych. Biorąc pod uwagę prognozy klimatyczne dla świata na najbliższe dekady oraz to, że lata 2022-2026 mają obfitować w tak zwane burze słoneczne, może w najbliższym czasie dochodzić do wielu przeciążeń i awarii, a każda taka awaria jest w stanie wywołać efekt domina i zamienić lokalną usterkę w rozległy blackout, jeśli system nie jest odpowiednio zabezpieczony. Dzieje się tak dlatego, że sieci energetyczne w całej Europie są ze sobą połączone. W momencie awarii jakiegoś odcinka, jego funkcje przejmuje inny odcinek sieci, ale łatwo wtedy o przeciążenie i kolejna awarię. Wtedy całe zapotrzebowanie na energię elektryczną obsługiwane przez te dwa odcinki musi być obsłużone przez kolejny (jeszcze działający), ale ten również może się wyłączyć z powodu przeciążenia i przestarzałych rozwiązań. W ten sposób, jeśli szybko nie usunie się awarii prądu, może dojść do najgorszego.
Usługi modernizacyjne linii energetycznych i stacji energetycznych w Polsce i Europie świadczy Alterga (dawny Eltel Networks). Firma zabezpiecza także szybką likwidację awarii energetycznych w przypadku krótkich blackoutów na terenach obiektów przemysłowych, minimalizując przestoje spowodowane na przykład warunkami pogodowymi zakłócającymi pracę sieci czy usterkami wywoływanymi fizycznym uszkodzeniem, jak choćby linia przerwana przez zwalone drzewo.
Druga ważna kwestia, jeśli chodzi o globalne i lokalne bezpieczeństwo energetyczne, to możliwość korzystania z alternatywnych źródeł energii. W przypadku realnego zagrożenia brakiem prądu, warto mieć, poza energią węglową i jądrową, także opcję OZE w zasięgu ręki. Należy więc bardziej efektywnie rozwijać projekty wykorzystujące na przykład wiatr czy wodę do generowania energii. Farmy wiatrowe i elektrownie wodne to – łącznie z unowocześnieniem sieci energetycznej i umiejętnością błyskawicznego oraz skutecznego działania w przypadku ewentualnych awarii prądu – dobre zabezpieczenie przed blackoutem.
Alterga (dawny Eltel Networks) jest jedną z firm świadczących kompleksowe usługi w zakresie elektroenergetyki. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu i kompetencjom załogi oraz wysokim standardom pracy, z powodzeniem realizuje wielozadaniowe projekty wymagające fachowości i szybkości działania w sytuacjach kryzysowych – również takich, które grożą poważnymi brakami w dostawie prądu.
W przypadku awarii zasilania, dobrze mieć dostęp do lokalnych banków energii. Takie magazyny energetyczne powinno mieć każde miasto czy region i kumulować w nich energię na wypadek blackoutu. Niestety, nie jest to obecnie prosta sprawa. Banków energii brakuje, a do tego nieuregulowany rynek fotowoltaiki skutkuje dużymi stratami energii, której nadmiar nie jest nigdzie gromadzony.
Blackout – zabezpieczenie indywidualne
Niezależnie od tego, jak kraj, miasto czy poszczególne firmy są przygotowane na przerwy w dostawie prądu, każdy indywidualnie także powinien się odpowiednio przygotować, by blackout – mimo swojego nagłego charakteru – nie mógł zaskoczyć. Oto, co można zrobić…
Należy mieć w domu zapasy – na co najmniej kilka dni – jedzenia, wody i leków. Najlepiej zaopatrzyć się w żywność, którą można przechowywać bez konieczności chłodzenia (produkty sypkie, konserwy etc.) i która przed spożyciem nie wymaga obróbki termicznej. Niezbędna jest butelkowana woda pitna oraz standardowa apteczka pierwszej pomocy plus lekarstwa, które zażywa się na co dzień przy różnych chorobach przewlekłych. Na wypadek przedłużającego się braku prądu warto mieć również baterie, świece i zapałki lub zapalniczki. Przydatna okazuje się też turystyczna kuchenka gazowa z zapasem nabojów do niej, latarka, radio bateryjne, koc termiczny, tradycyjna – papierowa mapa okolicy. Nie można zapomnieć oczywiście o gotówce.
Ponadto trzeba zawsze pamiętać o tym, aby mieć zatankowane auto, naładowane wszystkie powerbanki, jakie są w domu i w razie wystąpienia blackoutu wykonać określone czynności i trzymać się pewnych zasad.
Co robić, gdy nie ma prądu? W chwili, w której to jeszcze możliwe, zabezpieczyć zapas wody niezbędnej do zachowania higieny (napuścić wody do wanny, nabrać w miski etc.), wyłączyć z gniazdek wszystkie urządzenia elektryczne (by uchronić je przed potencjalnym uszkodzeniem w przypadku niestabilności dostaw prądu), oszczędnie gospodarować żywnością i energią zastępczą, spożywać najpierw to, co może się popsuć, nie marnować ciepła… Nie wiadomo przecież, ile może potrwać awaria prądu.
W nieco łatwiejszej sytuacji na wypadek długotrwałego braku prądu są mieszkańcy domów jednorodzinnych, którzy nie tylko mają więcej miejsca na wszelkiego rodzaju zapasy, ale przede wszystkim mogą dysponować własną studnią, basenem, agregatem prądotwórczym, uprawami żywności czy kominkiem, przy którym można się ogrzać. Łatwiej im również, niż na przykład mieszkańcom gęsto zaludnionych blokowisk, poradzić sobie bez działającej kanalizacji.
Blackout w Polsce – czy to możliwe?
Dyskusja o tym, czy w Polsce będzie blackout, regularnie powraca zwłaszcza w okresach zwiększonego zapotrzebowania na energię. W historii krajowego systemu elektroenergetycznego zdarzały się poważne awarie – jedną z najbardziej znanych była przerwa w dostawie prądu w Szczecinie w 2008 roku, kiedy część miasta pozostawała bez zasilania przez wiele godzin. Zdarzenie to pokazało, że nawet rozwinięta infrastruktura nie jest całkowicie odporna na awarie systemowe[2].
Eksperci Polskich Sieci Elektroenergetycznych wskazują, że stabilność systemu zależy m.in. od bilansowania produkcji i zużycia energii oraz współpracy międzynarodowej w ramach połączeń transgranicznych. W sytuacjach niedoboru mocy możliwy jest import energii z innych państw europejskich, co ogranicza ryzyko rozległej awarii[3]. Nie oznacza to jednak, że blackout energetyczny w Polsce jest scenariuszem całkowicie niemożliwym. Rządowe Centrum Bezpieczeństwa podkreśla, że choć system jest zabezpieczany wielopoziomowo, każdy kraj musi liczyć się z potencjalnymi zagrożeniami wynikającymi z ekstremalnych warunków pogodowych, awarii infrastruktury czy nadzwyczajnych zdarzeń losowych[4].
Dlatego pytanie o blackout w Polsce nie powinno być traktowane wyłącznie w kategoriach sensacyjnych prognoz. To raczej element szerszej dyskusji o bezpieczeństwie energetycznym państwa i odporności infrastruktury krytycznej. Odpowiedzią nie jest panika, lecz świadomość ryzyka i racjonalne przygotowanie – zarówno na poziomie systemowym, jak i indywidualnym.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o blackout
Blackout to nagła i szeroko zakrojona przerwa w dostawie energii elektrycznej, która obejmuje duży obszar i prowadzi do długotrwałego braku prądu w domach, instytucjach oraz infrastrukturze publicznej.
Zwykła przerwa ma zazwyczaj ograniczony zasięg i trwa krótko, natomiast blackout oznacza długotrwałą awarię obejmującą miasta, regiony, a czasami nawet całe kraje.
Przyczyny blackoutów są zróżnicowane – mogą to być awarie infrastruktury elektroenergetycznej, przeciążenia sieci, błędy ludzkie, skrajne zjawiska pogodowe lub problemy z synchronizacją systemów energetycznych.
Choć rzadkie, blackouty zdarzały się też w Europie i prędzej czy później mogą wystąpić także w Polsce, szczególnie przy wzmożonym zużyciu energii i przeciążeniu sieci.
Dłuższa przerwa w dostawie prądu oznacza brak ogólnego oświetlenia, utrudnienia w transporcie, problemy z komunikacją, przerwy w dostawie wody, a nawet ograniczenia w opiece medycznej.
Czas trwania blackoutów jest zmienny – od kilku godzin do kilku dni lub nawet dłużej, w zależności od przyczyny i skali awarii.
Nie zawsze,choć krótkotrwałe przerwy można często przewidzieć lub zaplanować, natomiast całkowite blackouty są zwykle skutkiem nieoczekiwanych zdarzeń technicznych lub systemowych.
Warto zabezpieczyć zapasy żywności i wody, mieć ładowarki zastępcze, latarki, radio bateryjne i gotówkę, a także znać podstawowe zasady postępowania podczas braku prądu.
[1] https://enerad.pl/co-to-jest-blackout/
[2] https://obserwator.imgw.pl/2023/05/10/zimowy-blackout-w-szczecinie-case-study/