Czym jest i jak wykonać pomiar rezystancji izolacji?
Pomiar rezystancji izolacji
Izolacja ma na celu ochronę użytkowników przed porażeniem prądem, a także zabezpieczenie prawidłowego i bezawaryjnego działania instalacji elektrycznej. Od stanu izolacji zależy funkcjonowanie urządzeń elektrycznych. W celu weryfikacji kondycji izolacji wykonywane są systematyczne badania, jak np. pomiar rezystancji izolacji. Jest to element prac kontrolnych i pomiarowych, a także eksploatacyjnych. Dla urządzeń przemysłowych decydującym czynnikiem jest rezystancja izolacji oraz tendencja zmian jej wartości. Proces ten określany jest również jako mierzenie rezystancji izolacji i stanowi podstawę oceny bezpieczeństwa instalacji elektrycznej. W jaki sposób wykonywane są tego rodzaju pomiary?
Co to jest rezystancja izolacji?
Zanim przejdziemy do metod pomiarowych, przepisów, norm czy częstotliwości wykonywania pomiarów, należy określić co to jest rezystancja izolacji. Rezystancja izolacji to parametr pozwalający na określenie kondycji izolacji użytkowanej instalacji elektrycznej. Pozwala skutecznie zapobiegać groźnym awariom i pożarom. W ten sposób możliwe jest zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa podczas eksploatacji urządzeń podłączonych do sieci elektroenergetycznej.
Aby wspomniane bezpieczeństwo zostało rzeczywiście zapewnione na odpowiednim poziomie, ustanowiono normę PN-HD 60364-6:2016-07, określającą podstawowe wymagania dotyczące projektowania instalacji elektrycznych. Norma ta wskazuje m.in. jaka powinna być wymagana rezystancja izolacji w zależności od napięcia znamionowego instalacji oraz określa sposób przeprowadzania pomiarów[1]. W większości przypadków prawidłowa rezystancja izolacji, w sytuacji, gdy mamy do czynienia z nominalnym napięciem poniżej 500 V, powinna wynosić co najmniej 1 MΩ.
Pomiary zmian rezystancji izolacji
Izolacja separująca przewody neutralne i fazowe umożliwia właściwy przepływ prądu w urządzeniach elektrycznych. Zmiana wartości rezystancji izolacji to ważny parametr, który może wskazywać na pogarszanie się stanu warstwy ochronnej. Uzyskane wyniki są archiwizowane i porównywane z aktualnym stanem, oddzielnie dla każdego badanego obiektu. W ten sposób możliwe jest wykrycie zmian, co skutkuje koniecznością podjęcia działań zapobiegających awariom.
Regularne badania instalacji elektrycznej
Pomiar rezystancji izolacji powinien być wykonywany regularnie. Zwykle dzieje się to podczas okresowych badań instalacji elektrycznej. Polegają one na sprawdzeniu natężenia prądu przepływającego przez izolację. Wykorzystywane są do tego nowoczesne urządzenia pomiarowe, natomiast osoba realizująca pracę powinna legitymować się odpowiednimi uprawnieniami. W praktyce, aby protokół pomiaru miał moc prawną, musi być podpisany przez elektryka z uprawnieniami dozoru – D i eksploatacji – E z zakresem kontrolno-pomiarowym. Takie mierzenie rezystancji izolacji jest wymagane w ramach kontroli stanu technicznego instalacji elektrycznych[2].
Częstotliwość wykonywania pomiarów
To, jak często powinien być wykonywany pomiar rezystancji izolacji regulują przepisy, a konkretne uregulowania określono w prawie budowlanym. W większości przypadków instalacje elektryczne muszą być sprawdzane nie rzadziej niż raz na pięć lat. W niektórych przypadkach pomiary powinny być realizowane raz w roku. Dotyczy to miejsc, gdzie występuje zwiększone ryzyko porażenia prądem elektrycznym, na przykład w miejscach pracy, obiektach komunalnych lub innych pomieszczeniach korzystających z instalacji wysokiego i niskiego napięcia. Zwiększone wymagania mogą być też związane z występowaniem takich czynników jak zwiększone zapylenie, duża wilgotność lub wysoka temperatura powietrza.
Jakie są metody badania rezystancji izolacji?
Znając wymagania prawne w zakresie częstotliwości oraz zakres uprawnień osoby wykonującej pomiar, czas przyjrzeć się temu, jak zmierzyć rezystancję. Rezystancja izolacji może być badana przy wykorzystaniu metody punktowej lub w funkcji czasu. Pierwsza odbywa się na podstawie informacji zebranych za pomocą miernika przyłożonego do kilku części izolacji. Jest to proste do wykonania, a pracę można przeprowadzić w krótkim czasie. Wynik należy skorygować przy uwzględnieniu temperatury otoczenia mającej znaczący wpływ na wartość zmierzonej izolacji. Sprawdzanie rezystancji w funkcji czasu pozwala na uzyskanie większej dokładności, ale badanie trwa znacznie dłużej.
Jakie są urządzenia do mierzenia rezystancji izolacji?
Pomiary rezystancji izolacji powinny być wykonywane przy użyciu megaomomierza, czyli urządzenia mierzącego natężenie prądu przez układ izolacyjny pod wpływem przyłożonego napięcia stałego. Taki miernik ma własne źródło napięcia probierczego. Jest to podstawowe urządzenie wykorzystywane do mierzenia rezystancji izolacji w instalacjach elektrycznych.
Rezystancja izolacji może być też mierzona przy użyciu miliamperomierza, który korzysta z napięcia sieciowego.
Pomiar rezystancji izolacji w domu
Pomiar rezystancji izolacji w domu również jest istotnym elementem zapewnienia bezpieczeństwa instalacji elektrycznej. Wykonuje się go najczęściej podczas okresowych przeglądów instalacji, np. przy odbiorze budynku lub modernizacji instalacji. Pozwala on wykryć uszkodzenia przewodów, zawilgocenie izolacji czy ryzyko zwarcia, co ma oczywisty wpływ na bezpieczeństwo domowników.
Ważne normy europejskie
Należy pamiętać, że istotnym elementem prawidłowej weryfikacji kondycji izolacji jest korzystanie z certyfikowanych urządzeń. Urządzenia stosowane do pomiaru rezystancji izolacji muszą spełniać wymagania określone w normie PN-EN 61557. Nowoczesne urządzenia uwzględniają zmienne warunki pomiarowe, takie jak temperatura czy wilgotność, co zwiększa dokładność wyników.
Rezystancja izolacji to parametr pozwalający na określenie kondycji izolacji użytkowanej instalacji elektrycznej. Pozwala skutecznie zapobiegać groźnym awariom i pożarom. W ten sposób możliwe jest zapewnienie wysokiego poziomu bezpieczeństwa podczas eksploatacji urządzeń podłączonych do sieci elektroenergetycznej.
FAQ – najczęściej zadawane pytania o pomiar rezystancji izolacji
To badanie pozwalające ocenić stan izolacji instalacji elektrycznej i jej zdolność do bezpiecznej pracy.
Podczas odbioru instalacji, po modernizacji oraz w trakcie okresowych kontroli technicznych.
Zazwyczaj co najmniej raz na 5 lat, a w trudnych warunkach nawet co roku.
Za pomocą specjalnego miernika przykłada się napięcie probiercze do instalacji i mierzy przepływ prądu przez izolację.
Najczęściej jest to megaomomierz (miernik rezystancji izolacji).
Tak, w ramach okresowych kontroli instalacji elektrycznych wymaganych przepisami prawa budowlanego.
[1] https://www.pkn.pl/polskie-normy
[2] https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU19940890414